Ár hvert leiðum við jarðarbúar samanlagt af okkur rösklega 400 milljarða rúmmetra af frárennslisvatni sem er tveimur og hálfum sinnum meira vatn en kemst fyrir í stærsta stöðuvatni Svíþjóðar, Vänern. Þetta samsvarar 50 rúmmetrum á mann, að meðaltali. Ef allir jarðarbúar notuðu jafnmikið vatn og við á Vesturlöndum gerum, myndi talan hækka um helming.
Til allrar hamingju er mest allt skólp á okkar hluta jarðarinnar hreinsað til þess að það mengi ekki árnar okkar, læki, firði og fiskimiðin. Á heimsvísu á þetta raunar aðeins við um þriðjung alls skólps.
Óhreinsaða skólpið orsakar ekki einungis umhverfisvanda, heldur hefur það einnig í för með sér auðlindasóun. Frárennslisvatnið er nefnilega barmafullt af alls kyns verðmætum sem hægt er að vinna úr því og nýta aftur.
Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna, UNEP, birti árið 2023 viðamikla skýrslu sem felur í sér möguleikana á endurnýtingu verðmæta í skólpi og kostina sem felast í bættara andrúmslofti fyrir vikið. Hér má lesa sér til um hvernig þessu væri farið:
DRYKKJARVATN
Útfjólublátt ljós deyðir síðustu bakteríurnar og veirurnar þannig að frárennslisvatnið verður drykkjarhæft.
Ljósameðferð tryggir nægan vatnsforða
Sífellt fleiri svæði á heimsvísu skortir hreint drykkjarvatn. Samt sem áður er vatn úr hreinsibúnaði óvíða notað í drykkjarvatnsforða. Þetta er hins vegar mæta vel gerlegt.
Í Singapore er 40 prósent drykkjarvatnsins endurnýtt frárennslisvatn og markmiðið þar er að komast upp í helming drykkjarvatnsins fyrir árið 2060.
Til þess að tryggja megi að vatnið verði nægilega hreint er það meðhöndlað nokkrum sinnum til viðbótar við hefðbundna vélræna, líffræðilega og efnafræðilega hreinsun í skólphreinsunarstöðvum.
Vatnið er leitt gegnum afar þéttar síur sem flokka frá bakteríur, auk þess sem það er sótthreinsað með útfjólubláu ljósi sem drepur þær bakteríur og veirur sem kunna að hafa orðið eftir í vatninu.
Ávinningur fyrir andrúmsloftið: Með því að breyta frárennslisvatni í drykkjarvatn minnkar þörfin fyrir að hreinsa salt úr sjónum. Hreinsun salts úr sjó er afar orkufrek ráðstöfun sem veldur iðulega mikilli koltvísýringsmengun.
ÁBURÐUR
Botnfall úr hreinsistöðvum felur í sér hátt hlutfall af köfnunarefni og fosfór sem unnt er að nýta sem áburð í landbúnaðargeiranum.
Þvag er sneisafullt af næringarefnum
Allt það skólp sem fær að renna óheft án nokkurrar hreinsunar felur í sér mikið af köfnunarefni, fosfór og kalíum. Þetta eyðileggur vistfræðijafnvægið í vatnsbúskapnum.
Næringarefnin gera það að verkum að gróplöntur vaxa óheftar sem orsakar súrefnisþurrð með þeim afleiðingum að fiskar og önnur dýr sem lifa í vatni drepast úr súrefnisskorti.
Útreikningar hafa leitt í ljós að ef efnunum í frárennslisvatninu þess í stað væri dreift yfir akrana myndi það duga til að fullnægja rösklega 13% þörf fyrir áburð á heimsvísu.
Þess ber að geta að það er einkum í þvagi okkar sem auðlindirnar er að finna. Ef þvag allra jarðarbúa yrði sent í hreinsunarstöðvar og endurnýtt, myndi það eitt nægja til að fullnægja 25% af þörf landbúnaðargeirans fyrir köfnunarefni og fosfór.
Ávinningur fyrir andrúmsloftið: Áburður með næringarefnum úr hreinsunarstöðvum myndi minnka þörfina fyrir tilbúinn áburð sem er orkufrekur í framleiðslu og veldur fyrir vikið mikilli koltvísýringsmengun.
ORKA
Stöðugt fleiri hreinsunarstöðvar safna saman lífrænu gasi sem myndast þegar örverur brjóta niður lífræn efni.
Örverur sjá okkur fyrir rafmagni, gasi og hita
Frárennslisvatn felur í sér fimmfalt meiri orku en fer í að hreinsa það í hreinsunarstöðvunum. Þannig verður til umframmagn af orku sem unnt er að nýta.
Þetta er unnt að gera á marga vegu. Í fyrsta lagi ber að geta þess að frárennslisvatn er að öllu jöfnu á bilinu 10 til 25 gráðu heitt og þann hita mætti nýta í varmadælum, annað hvort við sjálft vatnsbólið, t.d. í verksmiðju eða þá í sjálfri hreinsunarstöðinni.
Þá ber einnig að geta þess að örverurnar framleiða lífrænt gas þegar þær umbreyta lífrænum efnum í frárennslisvatninu. Gasið er unnt að nota í upphitun og fyrir rafmagnsframleiðslu.
Að lokum má svo nefna botnfallið en svo nefnist lokaafurðin í hreinsunarstöðinni en botnfall þetta má þurrka og síðan nota sem eldsneyti.
Ávinningur fyrir andrúmsloftið: Orkuframleiðsla sem byggir á frárennslisvatni umbreytir einungis því kolefni sem þegar er í hringrásinni. Þannig hlífir framleiðslan andrúmsloftinu meira en á við um notkun jarðefnaeldsneytis.
HRÁEFNI
Fjölliður úr frárennslisvatni er unnt að nota í framleiðslu á lífbrjótanlegu plasti.
Endurvinnsla gefur okkur sápu, plast og málningu.
Hægt er að vinna ýmiss konar efni úr skólpinu okkar og endurnýta það.
Nú á dögum er m.a. hægt að endurnýta sellulósa í pappírsframleiðslu, fitusýrur í framleiðslu á gúmmíi og málningu, svo og fjölliður sem nota má í framleiðslu á lífrænu plastefni. Þetta á sér stað í miklum mæli í mörgum hreinsunarstöðvum þar sem slík framleiðsla telst vera ákaflega ábatasöm.
Þegar fram líða stundir munu enn fleiri hráefni og efni bætast við. Frárennslisvatn felur m.a. í sér málma á borð við sink, nikkel og króm sem hætt er við að eigi eftir að verða hörgull á, m.a. sökum þess að þessi efni eru notuð í framleiðslu á sólarrafhlöðum, vindmyllum og rafmagnsbílum. Þannig er ljóst að nýting á frárennslisvatni mun styðja við grænu byltinguna.
Ávinningur fyrir andrúmsloftið: Endurnýting á efnum úr frárennslisvatni getur leyst af hólmi vinnslu hráefna í náttúrunni sem er orkufrekt ferli og veldur koltvísýringsmengun.
