Rauðaugað, Rauðfoss, Rauðfossakvísl – Straumvatnshlot 103-860-R

Grein/Linkur:  Augað, Rauðfoss, Rauðfossakvísl – Straumvatnshlot 103-860-R (smella hér til að sjá vatnshlotið)

Höfundur:  Vatnsidnadur.net

Heimild:  

.

.

Ágúst 2026

Augað, Rauðfoss, Rauðfossakvísl

Rauðfossakvísl er fjallakvísl á Landmannaafrétti í Rangárþingi ytra. Hún kemur úr Rauðfossafjöllum, sunnan Kringlu, og rennur þaðan til norðurs um Rauðfossa og áfram að Helliskvísl sunnan Sauðleysna. Rauðfossafjöll eru líparítfjöll og mynda hluta hins fjölbreytta eldfjallalandslags að Fjallabaki. Við efri hluta kvíslarinnar er áberandi lindarauga sem almennt er nefnt Rauðauga eða Augað.

Eitt helsta sérkenni Rauðfossakvíslar er rauðbrúnn og appelsínugulur litur farvegarins við upptökin og Rauðfossa. Tært vatnið, litaður árbotninn og ljós líparítfjöllin umhverfis mynda sérstæða landslagsheild. Eldri heimildir sýna jafnframt að snjó- og ísleysingar úr Rauðfossafjöllum hafa getað haft áhrif á rennsli og grugg kvíslarinnar.

Rauðfossakvísl rennur í Helliskvísl á móts við Sauðleysur. Helliskvísl heldur þaðan vestur um Svalaskarð og Lambafitarhraun og hverfur oft niður í sandorpin hraun norðan Valafells. Vatnsföllin eru hluti af vatnakerfi Kringlu á Landmannaafrétti.

Upptök og vatnafar, Rauðauga (Augað)

Rauðauga (Augað) er skýr og afmörkuð lind þar sem vatnið kemur upp úr jörðu. Lindin tryggir kvíslinni grunnrennsli en leysingavatn úr snjófyrningum í Rauðfossafjöllum og aðrennsli úr fjallakvíslum geta aukið rennslið verulega

Rauðfoss

Rauðfossakvísl fellur um Rauðfossa í norðanverðum Rauðfossafjöllum. Fallhæð fossanna er víða gefin upp sem um 60 metrar, en talan byggist á áætlun en ekki staðfestri opinberri mælingu. Rauðbrúnn fossbotninn og litríkt líparítberg fjallanna gera fossinn og upptökin að sérstæðum jarð- og vatnaminjum.

Lengd

Kortlagður farvegur Rauðfossakvíslar er um 7 km frá upptakasvæðinu í Rauðfossafjöllum að ármótum við Helliskvísl. Kortlagning OpenStreetMap gefur lengdina um 7,3 km.

Náttúrufar og vernd

Upptakasvæði Rauðfossakvíslar í Rauðfossafjöllum er innan Friðlands að Fjallabaki. Friðlandið var stofnað árið 1979 til að vernda fjölbreyttar jarðminjar, landslag, sérstætt og viðkvæmt lífríki, kyrrð og víðerni svæðisins.

Gróður við lindaraugað og meðfram efri hluta farvegarins er viðkvæmur fyrir átroðningi. Mikilvægt er að fylgja merktum gönguleiðum, forðast að ganga í farveginum og raska hvorki gróðri né jarðmyndunum.

Heimildir

• Umhverfis- og orkustofnun: Vatnavefsjá.
• Náttúruverndarstofnun: Friðland að Fjallabaki.
• Guðmundur Kjartansson: Úr sögu Helliskvíslar, Náttúrufræðingurinn, 1953.
• Friðland að Fjallabaki – skýrsla starfshóps, umhverfis- og auðlindaráðuneytið, 2016.

.

.

.

.

.

.

.

.