Gæði neysluvatns, Akranes – Eftirlit, sýnataka 2026

Grein/Linkur:  Um gæði vatns á Akra­nesi

Höfundur:  Veitur

Heimild: 

.

.

Maí 2026

Um gæði vatns á Akra­nesi

Heildarúttektir sýna að vatnið á Akranesi sé af góðum efnafræðilegum gæðum, samræmist kröfum neysluvatnsreglugerðarinnar og beri skýr einkenni náttúrulegs uppruna síns. Hér verður fjallað um vatnið á Akranesi út frá efnafræðilegum gæðum.

Þrjú vatnsból sjá Akranesi fyrir neysluvatni í dag. Í Slögu og Óslæk eru lindasvæði þar sem lindarvatn er fangað neðan yfirborðs (grunnvatn) en magn þess er ekki nægjanlegt til að sjá bænum alfarið fyrir drykkjarvatni. Þess vegna er yfirborðsvatn einnig tekið úr stíflu í Berjadalsá. Það vatn er síað í gegnum sandsíu þar sem berg- og jarðvegsagnir eru fjarlægðar. Allt vatnið er síðan lýst með útfjólubláu ljósi sem drepur gerla í vatninu. Unnið er að endurnýjun lýsingartækja í dælustöðinni og verður samhliða sett upp símæling á magni gruggs.

Heilbrigðiseftirlit Vesturlands sinnir eftirliti með neysluvatnsgæðum á Akranesi í samræmi við neysluvatnsreglugerð nr.536/2001. Tíðni sýnatöku fer skv. reglugerðinni eftir íbúafjölda á veitusvæðinu. Á Akranesi eru tekin a.m.k. 7 reglubundin sýni á ári þar sem mælt er sýrustig, grugg, leiðni, fjöldi jarðvegsgerla og fjöldi kólí/E. coli gerla. Skv. reglugerð á síðan að gera eina heildarúttekt á ári í veitunni þar sem allir eðlis- og efnafræðilegir þættir vatnsins eru mældir en Veitur hafa óskað eftir tveimur slíkum greiningum á ári til þess að fylgjast betur með vatnsgæðum. Sýnatökustaðirnir eru breytilegir en algengir staðir eru t.d. lýsingarhúsið Leynisvöllum, Jaðarsbakkalaug og safngeymir Breið. HEV sendir Veitum drög að sýnatökuáætlun í upphafi hvers árs. Hér á vef Veitna má finna niðurstöður reglubundins eftirlits. Við höfum nú bætt við sýnatökuáætlunina árlegum mælingum á asbesti í vatni en slíkar mælingar hafa verið gerðar þrisvar sinnum frá árinu 2022 og á þeim tíma hefur asbest ekki mælst í vatninu.

Efniseiginleikar og sýrustig

Jarð- og landfræðilegar aðstæður við hvert vatnsból hafa áhrif á efnaeiginleika vatnsins. Vatnið á Akranesi ersem fyrr segir blanda af lindavatni og síuðu árvatni. Þetta vatn rennur um og á basaltberggrunni en hefur ekki runnið jafn langa leið um basalt og t.d. vatnið í Heiðmörk. Þetta gerir það að verkum að sýrustig vatns á Akranesi er lægra en í Reykjavík. Sýrustigið á Akranesi er milli 7 og 8 en í Reykjavík er það í kringum 9. Viðmið í neysluvatnsreglugerð er 6,5-9,5. Sýrustig úrkomu er um 5,6 skv. mælingum Veðurstofu Íslands. Styttri rennslistími vatnsins á Akranesi miðað við vatnsbólin í Reykjavík og meiri nálægð við sjó endurspeglast t.d. í lægri styrk ákveðinna bergættaðra snefilefna eins og áls (Al) í vatni á Akranesi en hærri styrk klóríðs og ákveðinna uppleystra efna eins og magnesíums (Mg) og kísils (Si). Á báðum stöðum er efnastyrkurinn langt undir hámarksgildum neysluvatnsreglugerðar og endurspeglar náttúrulegan uppruna vatnsins. Í töflunni að neðan má sjá mun á meðaltali greininga aðal og snefilefna undanfarinna 25 ára fyrir vatnið á Akranesi og í Reykjavík.

Sýna að vatnið sé af góðum efnafræðilegum gæðum

Yfirborðsvatnsból eru í eðli sínu viðkvæmari fyrir mengunarálagi en borholur. Opin vatnsból er erfiðara að verja ágangi, bæði mannlegum (t.d. tengt losun iðnaðar eða vegna umferðar ökutækja) og náttúrulegum (eldvirkni, gróðureldar, þörungavöxtur). Í heildarúttektunum er auk aðal- og snefilefna einnig greind möguleg mengunarefni í vatninu og sýna þær greiningar að mengunarefni eru almennt undir greiningarmörkum rannsóknarstofunnar og þannig langt undir viðmiðunarmörkum neysluvatnsreglugerðar. Þessar heildarúttektir sýna að vatnið sé af góðum efnafræðilegum gæðum, samræmist kröfum neysluvatnsreglugerðarinnar og beri skýr einkenni náttúrulegs uppruna síns.

Veitur hafa samt sem áður áhyggjur af opna vatnsbólinu í Berjadalsá vegna viðkvæmni þess og hafa lent í áskorunum með það t.d. tengt þörungavexti fyrir nokkrum árum. Það er von okkar að með viðbótarvatnsforða á næstu árum verði hægt að breyta vatnsbólinu í Berjadalsá í varavatnsból.

Unnið að því að afla aukins forða og ný gögn verða skoðuð

Veitur vinna að forðaöflun í nágrenni Akraness. Við höfum m.a. átt í góðu samtali við landeigendur og forgangsraðað nærtækasta kostinum og þeim sem gæti leyst forðamál til langrar framtíðar m.t.t. magns. Við höfum heyrt af niðurstöðum nýrra borana sem benda til aukins magns í landi Geldingaár. Það eru góðar fréttir og munum við skoða gögnin nánar. Aðgerðir Veitna á næstu árum miða að því að vatnstaka fyrir íbúa Akraness taki breytingum til hins betra með því að auka forðann sem við flytjum til heimila og fyrirtækja.

Tafla 1.
Meðaltal fyrir styrk helstu aðal- og snefilefna í vatni á Akranesi og í Reykjavík frá 2001-2026 samanborið við hámarksgildi neysluvatnsreglugerðar þar sem þau eru skilgreind. Meðaltölin voru reiknuð þannig að mæligildi sem tilgreind eru undir greiningarmörkum eru sett jöfn greiningarmörkum sjálfum. Þessi nálgun er varfærin og getur leitt til hærri meðaltalsgilda fyrir efni sem oft mælast undir greiningarmörkum. Fyrir súlfat, flúoríð og kvikasilfur (Hg) eru mælingarnar að staðaldri undir greiningarmörkum og eru því greiningarmörkin sýnd. Niðurstöður fyrir önnur efni má finna á vef Veitna og í viðaukum ársskýrslu Orkuveitunnar.