Ferlibók 2025, nemar – Meta eigin færni, borga meistara, vankunnátta

Grein/Linkur:  Nemar borga meistara fyrir undirskrift

Höfundur: Böðvar Ingi Guðbjartsson

Heimild:  

.

.

Desember 2025

Nemar borga meistara fyrir undirskrift

„Þegar iðnnemi hefur merkt við hæfni sem hann hefur náð þarf iðnmeistari að samþykkja það. Það eru til dæmi um menn með meistararéttindi sem taka greiðslu fyrir að kvitta upp á ferilbók án þess að raunfærni hafi verið metin. Mörg dæmi eru um að iðnnemar merki við að hafa náð hæfni á öllum sviðum á einum degi. Ferilbókin býður því upp á freistivanda sem getur leitt til gjaldfellingar á iðnnáminu.“

Hann segir iðnnám á Íslandi að öllu jöfnu gott og nánast á pari við Norðurlandaþjóðirnar þegar kemur að inntaki og lengd námsins þar sem iðnnámið er að jafnaði fjögur ár, en nú séu nokkur varúðarflögg komin á loft sem brýnt sé að bregðast við.

„Eftir að iðnnemi útskrifast úr verkmenntaskóla getur hann sótt um að fara í sveinspróf, sem er í höndum atvinnulífsins. Að loknu sveinsprófi er formlegu iðnnámi lokið og neminn orðinn nýsveinn í sinni iðn. Að mati ENIC/NARIC-skrifstofunnar (E/N), sem sér um mat á erlendum sveinsréttindum, er leiðin að sveinsréttindum í Austur-Evrópu sú sama og hér á Íslandi þó svo að inntak og lengd námsins sé langt í frá að vera sambærilegt við íslenska iðnnámið. Víða í Austur-Evrópu nægir að sýna fram á að þú hafir unnið við tiltekið fag í þrjú ár og þá færðu sveinsréttindi í því fagi.“

Vankunnátta

Böðvar gagnrýnir harðlega vinnubrögð E/N, sem tekur að sér að meta erlent iðnnám, þekkingarleysi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu við að kanna réttmæti gagna og svonefnda ferilbók sem býður upp þá freistingu nemenda að stytta sitt starfsnám og gefa rangar upplýsingar.

E/N-skrifstofan hefur um áraraðir tekið að sér að meta erlent akademískt nám á háskólastigi eftir að Menntamálastofnun var lögð niður og segir Böðvar einstaklinga frá Austur-Evrópu fá sín réttindi metin til jafns við íslensk sveinsréttindi.

„Það er brot á lögum og reglugerðum. Þeim sem unnið hafa við sitt fag hér á Íslandi og vilja fá það metið til að öðlast sveinsréttindi stendur til boða að fara í raunfærnimat þar sem hæfni viðkomandi er metin. Í raunfærnimati er metið hvaða áfanga viðkomandi þarf að taka í skóla og hverja ekki. Að námi loknu þarf viðkomandi að fara í sveinspróf. Hér er þeim mismunað sem taka námið á Íslandi, sakir þjóðernis. Sveinsréttindin eru mikilvæg réttindi og gjaldfelling þessa náms bitnar fyrst og fremst á neytendum.“

Sýslumannsembættið á höfuðborgarsvæðinu hefur fengið ábendingar um vankunnáttu E/N við að meta erlenda iðnmenntun og segir Böðvar að sýslumaður hafi ekki treyst sér til að meta réttmæti gagna þó svo að ítrekað sé búið að benda embættinu á hlutverk þess að meta réttmæti gagna og leita álits hjá landssamtökum iðnmeistara í álitaefnum þessu tengdum.

Nemendur meta eigin færni

Böðvar bendir á að minni kröfur séu gerðar við ferlibók en áður þar sem iðnnemi þurfti að vinna við fagið í tæp tvö ár á námssamningi hjá meistara. Hann þurfti einnig að skila inn yfirliti frá lífeyrissjóði því til staðfestingar að iðnneminn hefði þegið laun hjá umræddu fyrirtæki. Nú hafi þessu verið breytt og lausatök séu á færslum í ferlibókina.

„Ferilbókin er á ábyrgð iðnnema þar sem þeir merkja við þá hæfni sem þeir hafa náð í þeim verkþáttum sem þeir eiga að hafa unnið við. Bókin á að varða leiðina í iðnnáminu og tryggja að iðnneminn fái víðtæka reynslu. Gallinn við nýju ferilbókina er að það er enginn lágmarkstími starfsnáms heldur eingöngu hámarkstími og meistari þarf ekki að sýna fram á með gögnum að hafa haft nemann í vinnu.“

Hann segir nemendur freistast til að merkja við hæfni sem þeir hafi náð á mjög skömmum tíma.

Festa þarf í sessi lágmarkstíma sem krafist er til að öðlast tiltekna verklega hæfni. Gamla fyrirkomulagið var skilvirkara þar sem komið var á samningi milli iðnnema og iðnmeistara sem var trygging fyrir báða aðila um tveggja ára samstarf.

Böðvar segir áhyggjuefni að þeir sem stjórni þessum málaflokki hafi ekki þekkingu eða menntun í iðnaði.

„Þeir sem hafa mest vit á uppbyggingu iðnnáms eru þeir sem hafa sjálfir gengið í gegnum námið. Það er því brýnt að snúa frá þeirri þróun og þeir sem ekki hafa hlotið iðnmenntun eiga ekki að vera í stöðu til að breyta iðnnámi sem hefur virkað vel svo áratugum skiptir.“