SideWind – Gámurinn, fullstærðarprófanir, sjópróf

Grein/Linkur: SideWind – Gámurinn, fullstærðarprófanir, sjópróf

Höfundur: Vatnsiðnaður

.

.

Ágúst 2026

SideWind – Gámurinn, fullstærðarprófanir, sjópróf

Íslenska nýsköpunarfyrirtækið SideWind hefur á síðustu árum þróað vindorkukerfi sem komið er fyrir í hefðbundnum flutningagámi. Markmiðið er að nýta vind sem streymir um og yfir flutningaskip til raforkuframleiðslu og draga þannig úr notkun hjálparvéla, eldsneytisnotkun og losun gróðurhúsalofttegunda.

Frumgerð kerfisins hefur frá ársbyrjun 2023 verið prófuð á landi við vestanvert Ingólfsfjall í Ölfusi. Græni, opni gámurinn vakti athygli vegfarenda, en inni í honum var 10 kW vindhverfill með láréttum snúningsás. Raforkan frá frumgerðinni var leidd í hitara, enda var meginmarkmiðið að prófa vindhverfilinn, rafalinn og stjórnkerfið en ekki að nýta orkuna til almennrar raforkuframleiðslu.

Í september 2025 kom fram að bilanir hefðu orðið í frumgerðinni en þær verið lagfærðar og búnaðurinn tekinn aftur í notkun. Landprófanirnar veittu upplýsingar um meðal annars álag, titring, vindálag og virkni kerfisins við íslenskar aðstæður. Síðan hefur þróunin færst frá þessari fyrstu frumgerð yfir í fullstærri búnað sem hannaður er sérstaklega með notkun um borð í skipum í huga.

Hluti af evrópska WHISPER-verkefninu

SideWind er eitt af fyrirtækjunum í evrópska rannsóknar- og þróunarverkefninu WHISPER, sem stýrt er af íslensku verkfræðistofunni Verkís. Verkefnið hófst í janúar 2023 og á samkvæmt samningi að ljúka í desember 2026. Heildarfjármögnun þess úr Horizon Europe-áætlun Evrópusambandsins nemur tæpum níu milljónum evra.

Í WHISPER eru þrjár meginlausnir þróaðar saman: vindhverflar SideWind í gámeiningum, sólarsellur frá ítalska fyrirtækinu Solbian og hallanleg vængsegl frá franska fyrirtækinu OceanWings. Hugmyndin er að lausnirnar geti verið settar í eldri skip án þess að smíða þurfi ný skip frá grunni.

Vindhverfill SideWind er af Savonius-gerð og snúningsásinn liggur láréttur í opnum gámnum. Vindurinn streymir í gegnum hverfilinn, sem knýr rafal. Raforkan er ætluð inn á rafkerfi skipsins og getur dregið úr keyrslu hjálparvéla sem annars framleiða rafmagn með jarðefnaeldsneyti. Sólarsellum er jafnframt komið fyrir á þaki gámeininganna og þannig er sama rými nýtt til bæði vind- og sólarorkuframleiðslu.

Fullstærðarframleiðsla hófst árið 2026

Í febrúar 2026 greindi WHISPER-verkefnið frá því að hönnunar- og útreikningsvinnu væri lokið að því marki að framleiðsla fullstærðarbúnaðar gæti hafist. Franski samstarfsaðilinn CANOE framleiddi tólf samsett blöð fyrir hvern vindhverfil. Blöðin eru úr hitadeigu samsettu efni sem hægt er að endurvinna og eru húðuð með ísvarnarhúð til að standast erfiðar aðstæður á sjó.

Rétt er að greina hér á milli endurunnins og endurvinnanlegs efnis. Í eldri umfjöllun var talað um að nýi hverfillinn yrði úr endurunnu plasti, en nýrri tæknilýsingar segja að blöðin séu úr endurvinnanlegu hitadeigu samsettu efni. Það þýðir ekki endilega að hráefnið hafi áður verið notað.

Blöðin voru flutt til Póllands og sett saman við málmkjarna og öxul vindhverfilsins. Samhliða voru gámarnir styrktir, rafalar, aflrásir og hemlakerfi sett saman og undirbúin samþætting sólarsella og rafbúnaðar.

Gámarnir samþykktir og kerfisprófanir hafnar

Í lok júní 2026 var smíði breyttu gámanna og samsetningu vindhverflanna lokið. Sólarsellur höfðu þá verið settar á þök gámanna og Polish Register of Shipping, PRS, hafði skoðað einingarnar og samþykkt að þær uppfylltu viðeigandi CSC-öryggiskröfur fyrir flutningagáma.

Þetta er mikilvægt skref þar sem gámeiningarnar þurfa að þola flutning, hífingu og meðhöndlun með sama hætti og aðrir gámar. Samþykkið er þó ekki staðfesting á orkuframleiðslu eða eldsneytissparnaði kerfisins.

Kerfisprófanir hófust í júní 2026. Þar er meðal annars prófuð örugg ræsing og stöðvun vindhverfilsins, neyðarhemlun, virkni öryggisreiknirita og fjarstýring gámeiningarinnar.

Áætlaður sparnaður hefur ekki enn verið staðfestur á sjó

Upphaflegt markmið WHISPER er að samþættar vind-, sólar- og vængseglalausnir geti skilað meira en 15% orkusparnaði á gámaflutningaskipi og nálægt 30% sparnaði á lausaflutningaskipi. Þessar tölur eiga við um allar lausnir verkefnisins saman en ekki vindhverfla SideWind eina og sér.

Í ritrýndri rannsókn sem birtist í Journal of Sailing Technology í nóvember 2025 var meðal annars reiknuð sviðsmynd fyrir gámaflutningaskip með 24 SideWind-gámeiningum og 255 fermetrum af sólarsellum. Útreikningarnir bentu til um 3% aflssparnaðar án vængsegla. Höfundarnir tóku þó sérstaklega fram að framlag vindhverflanna þyrfti að staðfesta með frekari loftflæðisrannsóknum og sjóprófunum.

Í sviðsmynd með tveimur vængseglum, sólarsellum og vindhverflum var heildarsparnaður við 16,5 hnúta ganghraða áætlaður 9,7%. Niðurstöðurnar sýna að ávinningurinn ræðst mjög af gerð skips, hraða, siglingaleið, vindafari og samsetningu búnaðarins. Þetta eru reiknaðar niðurstöður en ekki mældur sparnaður í reglulegum skiparekstri.

Sjóprófanir eru næsta stóra skrefið

Samkvæmt upplýsingum Verkís á fyrsta fullstærðarprófun gámaflutningaskips að fara fram á Arnarfelli, skipi Samskipa. Þar verða SideWind-vindhverflar og sólarsellur prófuð við raunverulegan rekstur. Gert er ráð fyrir sambærilegum vindhverflum í tilraunum á lausaflutningaskipi, ásamt sólarsellum og vængseglum OceanWings.

Í opinberum gögnum sem lágu fyrir 21. ágúst 2026 var ekki búið að staðfesta að sjóprófanir SideWind-búnaðarins hefðu hafist eða birta mældar niðurstöður þeirra. Búnaðurinn var þá kominn í kerfis- og öryggisprófanir á landi og undirbúningur fyrir uppsetningu um borð stóð yfir.

Staðan í ágúst 2026

SideWind er því komið mun lengra en þegar græni gámurinn í Ölfusi vakti fyrst athygli. Verkefnið hefur færst úr 10 kW frumgerð og staðbundnum landprófunum yfir í fullstærðarframleiðslu, styrkta gámeiningu, sérhönnuð samsett blöð, sólarsellur, öryggisskoðun og prófanir á stjórn- og hemlakerfum.

Tæknin er samt enn á þróunar- og sýningarstigi. Sjóprófanir þurfa að sýna hversu mikla raforku kerfið framleiðir við mismunandi vindáttir og siglingahraða, hvernig það þolir langvarandi sjólag, salt, ísingu og titring og hvort sparnaðurinn réttlætir kostnað, viðhald og gámarýmið sem búnaðurinn tekur.

Næstu mældu niðurstöður úr rekstri á sjó munu því ráða mestu um hvort SideWind þróast úr áhugaverðri íslenskri tilraun yfir í raunhæfa orkulausn fyrir alþjóðleg flutningaskip.

.

Heimildir og nánari upplýsingar

• Morgunblaðið – Gustur í græna gámnum, 18. september 2025
• Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins – WHISPER-verkefnið
• WHISPER – Framleiðsla vindhverflanna, 27. febrúar 2026
• WHISPER – Smíði gámeininganna og kerfisprófanir, 30. júní 2026
• Verkís – WHISPER: vind- og sólarorka fyrir flutningaskip
• Journal of Sailing Technology – WHISPER Project: Energy Transition from Wind and Solar Energy, 2025