Kimagil, Kimagilslækur – Straumvatnshlot 104-807 -R

Grein/Linkur:  Kimagil og Kimagilslækur, Stardalur – Straumvatnshlot 104-807 – R (smella hér til að sjá vatnshlotið)

Höfundur:  Vatnsidnadur.net

Heimild:  

.

 

Júlí 2026

Kimagil og Kimagilslækur, Stardalur

Kimagil er eitt af giljum Stardals og liggur í sunnanverðu Skálarfelli, skammt innan við bæjarstæðið í Stardal. Gilið kemur úr svæði sem nefnist Stardalskimi og liggur niður hlíðina í átt að Stardalsá. Í örnefnaskrá Stardals er Kimagil sérstaklega skráð sem eitt af örnefnum svæðisins og lýst sem næsta gili innan við bæinn. Þar kemur einnig fram að Kimagil fellur í Stardalsá.

Kimagilslækur er lækurinn sem rennur um gilið og safnar vatni úr hlíðum og giljum Skálarfells áður en hann sameinast Stardalsá. Vatnasvið Kimagils er því lítið miðað við sjálfa Stardalsá, en gilið hefur ákveðið hlutverk í frárennsli úr vestur- og suðvesturhlíðum Skálarfells.

Kimagil er jafnframt áhugavert vegna þess að Melabrekkulækur fellur í Kimagil. Þannig sameinast vatn úr fleiri smálækjum áður en það nær Stardalsá.

Saga, örnefni og munnmæli

Kimagil er gamalt örnefni í Stardal og er skráð í örnefnalýsingum Árnastofnunar. Í lýsingu frá Stardal segir að Stardalskimi sé lægð og úr henni komi Kimagil, sem sé næsta gil innan við bæinn og falli í Stardalsá.

Örnefnin í kringum Kimagil gefa góða mynd af landslaginu og landnýtingu fyrr á tímum. Þar má meðal annars finna:

• Stardalskimi
• Kimagil
• Melabrekkulækur
• Melabrekkur
• Kimakelda
• Kimamýri
• Bæjargil
• Litlafoss
• Flágil
• Hryggi
• Bolagil

Sérstaklega áhugavert er að Kimakelda og Kimamýri eru skráð neðar í dalnum og bera sama stofn og Kimagil. Það sýnir að nafnið hefur verið notað yfir stærra svæði í Stardal en aðeins sjálft gilið.

Stardalur á sér jafnframt langa búsetu- og landnýtingarsögu. Í eldri örnefnalýsingum eru skráðar byggðarleifar, engjalönd, sel og fjölmörg örnefni sem tengjast búskap. Þetta umhverfi myndar þann sögulega ramma sem Kimagil tilheyrir.

Landslag og staðsetning

Kimagil liggur í hlíð Skálarfells, vestan eða suðvestan við meginfarveg Stardalsár.

Ofan við gilið tekur við landslag Skálarfells og svæðið sem nefnist Stardalskimi. Vestan við Kimagil eru meðal annars Skoprulautir en austar taka við Melabrekkur, Flágil, Bolagil og fleiri gil og vatnsrásir.

Örnefnalýsingin lýsir þessu svæði sem landslagi þar sem margar vatnsrásir og gil skera hlíðar Skálarfells. Milli giljanna eru grónir hryggir og graslendi.

Upptök / Myndun

• Kimagil á upptök sín í Stardalskima og hlíðum Skálarfells.
• Vatn safnast saman úr smærri vatnsrásum og lækjum í gilinu.
• Melabrekkulækur fellur í Kimagil og eykur þar með vatnsmagn þess.
• Kimagilslækur rennur niður gilið og sameinast síðan Stardalsá.
• Í örnefnalýsingunni er sérstaklega tekið fram að Kimagil falli í Stardalsá.

Tegund vatns

Kimagilslækur er fyrst og fremst smálækur úr fjalllendi.

Rennsli hans er líklega breytilegra en í sjálfri Stardalsá þar sem upptök Kimagils eru að verulegu leyti í hlíðum og giljum Skálarfells. Rennslið getur því ráðist meira af:

• úrkomu
• leysingum
• snjóbráð
• vatni úr minni lækjum og vatnsrásum í hlíðinni.

Ekki er rétt að flokka Kimagilslæk sem sjálfstætt lindarvatn án frekari mælinga.

Vatnsmagn

Ekki liggja fyrir mér traustar birtar mælingar á meðalrennsli Kimagilslækjar í L/s.

Rennslið ætti þó að vera lítið við venjulegar aðstæður, en getur aukist verulega eftir:

• langvarandi rigningar
• haustlægðir
• vorleysingar
• mikla snjóbráð.

Þar sem Kimagil er bratt gil getur vatn safnast hratt saman í farveginum eftir úrkomu og lækurinn orðið mun vatnsmeiri tímabundið.

Fossar og vatnsrásir

Kimagil tengist sérstaklega Litlafossi í Bæjargili. Í örnefnalýsingunni segir að þar sem Kimagil fellur í Stardalsá niður í Bæjargili sé foss sem nefnist Litlifoss.

Einnig kemur fram að ofar í Bæjargili fellur Flágilstungulækur í gilið og myndar þar Stórifoss. Þetta sýnir að á þessu svæði eru nokkrar sjálfstæðar vatnsrásir sem sameinast í og við Stardalsá.

Einstök einkenni

• Gamalt og vel varðveitt örnefni.
• Staðsett í náttúrulegu gilakerfi Skálarfells.
• Tengir vatnsrásir úr hlíðinni við Stardalsá.
• Melabrekkulækur fellur inn í Kimagil.
• Kimagil tengist sögulegu landslagi Stardals með fjölmörgum gömlum örnefnum.
• Kimakelda og Kimamýri bera sama örnefnisstofn og Kimagil og benda til þess að vatn og votlendi hafi haft áhrif á nafngiftir svæðisins.
• Umhverfið er lítt raskað og einkennist af grónu dal- og fjalllendi.

Aðgengi

Kimagil er í Stardal og er aðgengilegt frá svæðinu við gamla bæjarstæðið og gönguleiðum um Stardal. Þar sem gilið liggur í hlíðum Skálarfells getur aðgengi að sjálfum farveginum verið erfiðara en að Stardalsá.

Við skoðun á Kimagili þarf að hafa í huga:

• brattar hlíðar
• lausagrjót og skriður
• blautan og sleipan farveg
• breytilegt vatnsrennsli eftir veðri.

Svæðið er fyrst og fremst áhugavert fyrir göngur, náttúruskoðun, örnefnarannsóknir og rannsóknir á vatnakerfi Stardals.

Heimildir

• Örnefnastofnun Árnastofnunar – Stardalur, örnefnalýsingar Ara Gíslasonar og Egils Jónssonar.
• Sarpur / Örnefnasafn Árnastofnunar – Stardalur, Kjalarnes.
• Vatnsidnadur.net – Stardalsá, Stardalur – Straumvatnshlot 104-807-R, maí 2026.

.

.

.

.

.

.

.

Stórifoss