Stardalsá, Stardalur – Straumvatnshlot 104-807-R

Grein/Linkur:  Stardalsá – Straumvatnshlot 104-807 -R (smella hér til að sjá vatnshlotið)

Höfundur:  Vatnsidnadur.net

Heimild:  

.

.

Maí 2026

Stardalsá, Stardalur

Stardalsá er lindar- og fjallalækur í efsta hluta Mosfellsdals og rennur um gróið og skjólgott landslag í Stardal, milli Skálafells og litla Sauðafells. Áin er þekkt fyrir tært vatn, náttúrulegt rennsli og friðsælt umhverfi þar sem lítt raskað vistkerfi og fjölbreytt fuglalíf einkenna dalinn. Stardalsá er jafnframt mikilvæg fyrir útivist, gönguleiðir og náttúruskoðun í Mosfellsdal og tengir saman vatnakerfi sem rennur í Leirvogsá 2 Vatnshlot 104-807-R og áfram til sjávar. Stardalsá er skráð hluti þess vatnshlots, sjá mynd af vatnshloti hér að neðan.

Saga, munnmæli

Stardalur er sögufrægur seljadalur þar sem áður stóðu sel frá bæjum í Mosfellsdal og Leirvogsdal, meðal annars frá Varmá, Gljúfrasteini, Laxnesi og Minna-Mosfelli. Seljadalur er dalur þar sem áður voru sel þ.e. sumarhús eða útihús frá bæjum þar sem fólk dvaldi yfir sumarið með búfé, mjólkaði, unni mjólkurvörur og beitti fé á fjalllendi. Seljabúskapur var mjög algengur á Íslandi fram á 19. öld.

Í dalnum má enn sjá greinilegar tóftir seljanna í grónu hólalendi norðan við ána, þar sem torfhlaðnir veggir og ferhyrndir grunnar bera vitni um seljabúskap fyrri alda. Tóftirnar liggja við vinsælar gönguleiðir upp á Móskarðshnúka og Skálafell og eru áberandi á leiðinni niður dalinn til Mosfellsdals

Stardalur er ríkur af munnmælum og sögnum sem tengjast seljabúskap, huldufólki og gömlum leiðum um dalinn. Í frásögnum er talað um huldufólk við seljatóftirnar, draugagang í tóftum og óútskýrð hljóð í dalnum á kvöldin. Einnig eru til sögur af selstúlkum, ferðamönnum sem villtust í þoku og hestum sem fundu sjálfir leiðina heim úr dalnum. Þessar sagnir eru hluti af menningararfi Mosfellsdals og endurspegla langa sögu búskapar og ferða um Stardal

Gönguleiðir

Úr Stardal liggja nokkrar af þekktustu gönguleiðum svæðisins. Vinsælust er leiðin upp á Móskarðshnúka, sem liggur beint úr dalnum framhjá seljatóftunum. Einnig er algengt að ganga úr Stardal upp á Skálafell eða yfir í Reykjafell og Leirvogsdal. Leiðin niður dalinn til Mosfellsdals er klassísk seljaleið og hentar vel sem létt og fjölskylduvæn ganga. Stardalshnjúkur, neðst í dalnum er klettóttur hnjúkur sem hefur lengi verið notaður fyrir klifuræfingar og línuvinnu. Björgunarsveitir og klifurhópar á höfuðborgarsvæðinu nýta hnjúkinn reglulega til þjálfunar, enda er hann aðgengilegur og býður upp á stutt og örugg klettabelti

Lengd

• Staardalsá er á bilinu 5–7 km frá upptökum í Stardal niður í Mosfellsdal.

Breidd

• 2–6 metrar á efri svæðum í Stardal.
• 4–10 metrar neðar í dalnum

Upptök / Myndun

• Áin á upptök sín í lindum og smálækjum í Stardal.
• Vatn kemur undan:
  • Ytri botnum innst í dalnum
  • Bakhæð, fjalli sunnan megin
  • Skálafelli, fjalli norðanmegin
• Rennur í grónu dalbotni og sameinast smálækjum áður en hún fer niður í Mosfellsdal m.a. Melabrekkulæk undan Skálafelli og úr Kimagili kemur lækur, Kimagilslækur.

Tegund vatns

• Lindarvatn tært og kalt.
• Hitastig lítið breytilegt yfir árið miðað við yfirborðslæki.

Vatnsmagn

• Fremur lítið en stöðugt vegna lindarupptaka.
• Vatn eykst í:
  • vorleysingum
  • miklum rigningum
• Flóð geta orðið á haustin (algengt í öllum lækjum Mosfellsdals).

Líf í ánni

• Bleikja – algengust og staðfest í Stardal og efri Mosfellsdal.
• Urriði – kemur fyrir í neðri hluta árinnar.
• Botndýr:
  • mýlirfur
  • skordýralirfur
  • smákrabbadýr
• Áin er ekki laxá, þar sem hún er of ofarlega í kerfinu og ekki tengd laxgöngum.

Einstök einkenni

• Mjög tært vatn og náttúrulegt rennsli.
• Liggur í lokuðum, friðsælum dal með mikilli náttúrufegurð.
• Grónir bakkar, smáhylir og strengir.
• Lítt raskað vatnshlot.

Aðgengi

• Bílastæðið er í dag þar sem bærinn Stardalur stóð, sem brann árið 2018.
• Svæðið er vinsælt fyrir:
  • göngur
  • náttúruskoðun
  • fjallaleiðir upp á Móskarðshnúka og Skálafell
• Sum svæði eru á einkalandi.

.

.

.

.

.

.

.

.

.