Brunavarir, vatnsúðakerfi – Upphaf, innleiðing og mistökin
Grein/Linkur: Brunavarir, vatnsúðakerfi – Upphaf, innleiðing og mistök
Höfundur: Snæbjörn R Rafnsson
Heimild: 
.
.
Nóvember 2025
Þessi grein birtisit á vísi – Bandaríkjaher, upphaf og innleiðing vatnsúðakerfa – Vísir
Snæbjörn R Rafnsson vatnsidnadur.net
Bandaríkjaher, upphaf og innleiðing vatnsúðakerfa
Upphaf og innleiðing vatnsúðakerfa hérlendis byrjaði uppúr seinna stríði þegar að bandaríkjaher kom sér fyrir á vellinum árið 1941.
Vatnsúðakerfi (sprinklerkerfi) voru fyrst fundin upp í Bandaríkjunum. Þeir í vestrinu lögðu grunninn að sjálfvirkum vatnsúðakerfum, sem urðu lykiltækni í brunavörnum
Íslendingar voru fengnir í framkvæmdir bandaríkjahers og gerði Bandaríkjaher kröfu um vatnsúðakerfi í sínum byggingum . Íslendigar lærðu af þeim og nýtttu sér þeirra reynslu til innleiðingar regluverks.
Regluverkið
Árið 1982 eru settar á reglugerðir á íslandi sem áttu að tryggja að vatnsveitur ráði við að fæða vatnsúðakerfi.
Árið 1992 eru svo mótaðar reglugerðir um sjálfvrik brunakerfi, ákveðin vakning í gangi.
Árið 1993 eru gerðar leiðbeiningar um hvernig eigi að standa að eftirlit og prófunum vatnsúðakerfa, svo hægt sé að standa rétt að rekstri vatnsúðakerfa.
Í framhaldi af þessum leiðbeiningum, þá var farið yfir 74 uppsett vatnsúðakerfi á höfuðborgasvæðinu, í 62 byggingum, til að sjá hvernig almennt ástand væri á vatnsúðakerfum. Aðeins eitt þessara kerfa virkaði sem skildi, sem var ákeðið áfall og vakning um að nauðsynlegt væri að hafa opinbert eftirlit og skráningu yfir þjónustu kerfanna. Sú þjónustugátt var innleidd 20 árum síðar.
Árið 1994 er hugað að reglum er koma að hönnun og uppsetningu sjálfvirkra vatnsúðakerfa, samræmt hvað hönnuðir skal horfa á og fylgja. Í þessum reglum er horft til og vísað í Breska staðalinn BS 5306 og amerískan staðalinn NFPA13.
Árið 1997 eru settar kröfur í skipulags og byggingarlög og árið 1998 í byggingareglugerð, þar sem gerðar eru kröfur um brunahönnun mannvirkja. Þar eru sett viðmið-kröfur um hvað skal verja, áhættumat, þar sem mannvirki eru m.a. flokkuð, þar má nefna hluti eins og mannfjöldi, verðmæti innviða og fl. Þar eru kröfur um að ef húsnæði er lagerhúsnæði yfir 2000m2 þá skal það varið með vatnsúsðakerfi.
Þar kemur einnig fram að ef gerðar eru breytingar á húsnæði, þá skal sú breyting fara fyrir byggfulltrúa og eldvarnareftirlit, sem þá getur gert athugsemdir ef þörf er á vatnsúðakerfi.
Árið 2006 voru gerðir staðlar og gátlistar við leiðbeingar frá 1993. Þessar staðlar og gátlistar voru svo uppfærðir árið 2010.
Árið 2013 er svo þjónustugátt yfir vatnsúðakerfi á höfuðborgarsvæðinu innleidd, sem minnst var á hér að ofan eftir að 1 af 74 kerfum virkaði ekki, þarna árið 1993.
Þjónustugáttin er gagnagrunnur sem slökkvilið höfuðborgarsvæðisins kom á laggirnar, gagnagrunnurinn heldur utan um öll vatnúðakerfin á höfuðborgarsvæðinu. Hann var gerður virkur með samvinnu við þjónustaaðila kerfanna, sem eru löggiltir pípulagnameistarar sem hafa þekkingu og réttindi til að þjónusta vatnsúðakerfin. Þannig var náð utanum öll vatnúðakerfi höfuðborgarsvæðisins, sem mörg voru munaðarlaus, frábært starf unnið þarna.
Þar kom í ljós að vel yfir 200 varðlokar-kerfi voru á höfuðborgasvæðinu. Og að 6 þjónustuaðilar höfðu umsjón með um 80% kerfanna, 20 þjónustuaðilar voru með um 20% kerfanna.
.
.
Mistökin (eitt dæmi)
7 ár eru liðin frá srórbrunanum í Miðhraun 4 Garðabæ, apríl 2018. Þar sem þetta um 3400m2 húsnæði varð ónýtt, hundruðum milljóna tjón. Í húsnæðinu voru m.a. geymslur sem leigðar voru til fólks. Ekkert vatnsúðakerfi var í húsnæðinu. Miðhraun 4 var endurbyggt og endurhannað árið 2021, með vatnsúðakerfi, sem alltaf hefði átt að vera m.v. þá starfsemi sem þar var.
Mikil umræða fór af stað vegna þess, m.a. um vatnsúðakerfi, tilurð þeirra og tilgang, af hverju, hvaða reglur gilda, hver er reynslan.
Vatnsúðakerfi í Miðhrauni 4 hefði skipt sköpun. Í Bandaríkjunum hefur reynsaln sýnt að í 90% tilfella ráða vatnúðakerfi við bruna og slökkva þá í fæðingu. Í 70% tilfella þarf aðeins 4 vatnsúðara til þess að slökkva eldin.
Ný brunavarnaráætlun fyrir starfssvæði höfuðborgarsvæðið var undirrituð 31.10.2025, til næstu 5 ára, sem kemur m.a. inná úrbætur og eftirlit.
Lærum af sögunni.
Höfundur er tæknifræðingur og löggiltur pípulagnameistari hjá vatnsidnadur.net
